الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
32
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
تفسير : مجازات استدراج در تعقيب بحثى كه در آيات گذشته پيرامون حال گروه دوزخيان بود ، در اين دو آيه يكى از مجازاتهاى الهى را كه به صورت يك سنت در باره بسيارى از گنهكاران سركش اجرا مىشود ، بيان شده و آن همان چيزى است كه به « عذاب استدراج » از آن تعبير مىشود . استدراج در دو مورد از قرآن مجيد آمده است يكى در آيه مورد بحث و ديگر آيه 44 سوره « قلم » و هر دو مورد در باره انكار كنندگان آيات الهى است . به طورى كه اهل لغت گفتهاند استدراج دو معنى دارد ، يكى اينكه چيزى را تدريجا بگيرند ( زيرا اصل اين ماده از « درجه » گرفته شده كه به معنى « پله » است ، همانگونه كه انسان در صعود و نزول از طبقات پائين عمارت به بالا ، يا به عكس ، از پلهها استفاده مىكند ، همچنين هر گاه چيزى را تدريجا و مرحله به مرحله بگيرند يا گرفتار سازند به اين عمل استدراج گفته مىشود ) . معنى ديگر « استدراج » « پيچيدن » است ، همانگونه كه يك طومار را به هم مىپيچند ( اين دو معنى را راغب در كتاب مفردات نيز آورده است ) ولى با دقت روشن مىشود كه هر دو به يك مفهوم كلى و جامع يعنى « انجام تدريجى » باز مىگردند . پس از روشن شدن معنى استدراج به تفسير آيه باز مىگرديم : خداوند در نخستين آيه مورد بحث مىفرمايد : « آنها كه آيات ما را تكذيب و انكار كردند تدريجا ، و مرحله به مرحله ، از راهى كه نمىدانند ، در دام مجازات گرفتارشان مىكنيم و زندگى آنها را در هم مىپيچيم » ( * ( وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ) * ) .